Komentarz: znaki wodne AI od 2 grudnia 2026 r. – UE żąda tego, co nie działa

Art. 50 unijnego aktu o AI: niewidoczne oznaczenia znikają przy pierwszej edycji – odpowiedzialność spoczywa na redakcjach, nie na znakach wodnych

Od 2 grudnia 2026 r. także starsze systemy AI w UE muszą oznaczać swoje treści w formacie odczytywalnym maszynowo. Brzmi jak ochrona konsumentów, ale to przede wszystkim biurokracja z wbudowaną datą ważności.

Tego dnia kończy się okres przejściowy przewidziany w unijnym akcie o sztucznej inteligencji (rozporządzenie (UE) 2024/1689). Dotyczy on dostawców, czyli producentów generatorów obrazów, wideo i tekstu, których systemy były na rynku już przed 2 sierpnia 2026 r. Podstawą prawną jest art. 50 ust. 2. Wymaga on, aby treści wygenerowane sztucznie były technicznie wykrywalne, na przykład dzięki metadanym lub cyfrowym znakom wodnym. W Polsce, jak w pozostałych państwach członkowskich, rozporządzenie stosuje się bezpośrednio.

Znak wodny w tekście: niewiele więcej niż wzór

Najwyraźniej problem widać przy tekstach. Znak wodny w języku to tylko wzór statystyczny: AI dobiera słowa według ukrytej reguły, którą program weryfikujący później rozpoznaje. Google stosuje już taką metodę pod nazwą SynthID.

Kto przestawi, przetłumaczy lub skróci zdanie, niszczy ten wzór. W przeciwieństwie do plików graficznych zwykły tekst nie ma metadanych. Rozporządzenie samo to wie: wymaga oznaczenia tylko „w zakresie, w jakim jest to technicznie wykonalne”. Prawo, które od razu dostarcza własny wyjątek, ostatecznie niewiele reguluje.

Z obrazami niewiele lepiej

Metadane znikają, gdy tylko platforma zmniejszy obraz albo ktoś zrobi zrzut ekranu. Znaki wodne wpisane w piksele są trwalsze, ale i one nie są odporne na celową manipulację. Kto chce szerzyć dezinformację, korzysta z modeli spoza unijnych przepisów albo usuwa oznaczenie.

W czerwcu 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła dobrowolny kodeks praktyk dotyczący oznaczania treści wygenerowanych przez AI. Stawia na kilka warstw metadanych i znaków wodnych. On również nie daje niezawodnego rozwiązania dla tekstów.

Kogo ten obowiązek naprawdę dotyka

Wielkie koncerny z USA wbudowują tę technologię mimochodem. Małe europejskie firmy muszą natomiast wyłożyć pieniądze, prawników i czas programistów, których potem brakuje im w konkurencji. W ten sposób przepis, który miał uczynić Europę bardziej suwerenną, ostatecznie wzmacnia liderów rynku zza oceanu.

UE dawno już sama przyznała, że terminów nie da się dotrzymać. Rozporządzeniem omnibus w sprawie AI (UE) 2026/1744 przesunęła kluczowe terminy aktu o AI. To przyznanie, że regulowano szybciej, niż pozwala na to technika.

Dla redakcji obowiązuje rozsądna zasada

Dla portali dziennikarskich ważniejszy jest inny przepis, który obowiązuje już od 2 sierpnia 2026 r. Zgodnie z art. 50 ust. 4 teksty powstałe z pomocą AI na tematy leżące w interesie publicznym nie wymagają informacji, jeśli człowiek sprawdził ich treść, a osoba lub firma ponosi odpowiedzialność redakcyjną. Według wytycznych Komisji Europejskiej (po angielsku) samo sprawdzenie pisowni nie wystarczy.

Natomiast łudząco realistyczne obrazy AI przedstawiające prawdziwe osoby, miejsca lub wydarzenia, czyli tak zwane deepfake’i, muszą być zawsze widocznie oznaczone. Nie ma w tym nic złego. Właśnie tak wygląda odpowiedzialność: człowiek ręczy za treść własnym nazwiskiem. Za naruszenie obowiązków w zakresie przejrzystości art. 99 ust. 4 rozporządzenia przewiduje kary do 15 mln euro lub 3 proc. całkowitego rocznego światowego obrotu.

Podsumowanie: odpowiedzialność zamiast obowiązków technicznych

Przed oszustwem nie chroni niewidoczne oznaczenie, które znika przy pierwszej edycji. Pomagają redakcje, które sprawdzają, ujawniają źródła i za to odpowiadają. UE powinna wzmacniać tę odpowiedzialność, zamiast obciążać europejskich dostawców AI obowiązkami technicznymi, które chybiają celu.

Zwolennicy odpowiadają, że nawet niedoskonałe oznaczenie pozwala wykryć masę automatycznie generowanych fałszywek, bo platformy mogą je automatycznie odczytywać – zwłaszcza przed wyborami. Ten argument trzeba traktować poważnie. Nie uzasadnia jednak obowiązku, który w przypadku tekstów jest technicznie niemal niewykonalny.

A jak Państwo uważają: czy znaki wodne pomagają w walce z fałszywkami tworzonymi przez AI, czy ten obowiązek to przede wszystkim biurokracja? Prosimy o opinie w komentarzach.

Źródła i data

• Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (akt o sztucznej inteligencji), w szczególności art. 50 i 99
• Komisja Europejska: wytyczne dotyczące obowiązków w zakresie przejrzystości dla dostawców i podmiotów stosujących niektóre systemy AI (po angielsku)
• Rozporządzenie (UE) 2026/1744 zmieniające akt o AI (omnibus AI)
• Google DeepMind: SynthID (po angielsku)

Stan badań i danych: 9 listopada 2026 r.

Nota o przejrzystości: przy researchu, strukturyzowaniu i pisaniu tego artykułu korzystano z narzędzi wspomaganych przez AI. Wykorzystane źródła podano w artykule. Publikacja następuje dopiero po ręcznym zatwierdzeniu przez redakcję. Tłumaczenie niemieckiego oryginału opublikowanego na Trendy w Sieci.