Zadłużeni w Polsce: upadłość za 30 zł, ustawa o kredycie konsumenckim wstrzymana

Od 20 listopada 2026 r. unijna dyrektywa o kredycie konsumenckim obowiązuje we wszystkich krajach UE. Niemcy mają już własną ustawę wdrażającą, Polska wciąż nie – sprawdzamy, co już teraz chroni osoby zadłużone w Polsce.

Od 20 listopada 2026 r. dyrektywa Unii Europejskiej o kredycie konsumenckim (2023/2225) obowiązuje w całej Unii, w tym w Polsce. Niemcy wdrożyły ją już własną ustawą o dostępie do poradnictwa dla osób zadłużonych, polska ustawa wdrażająca wciąż nie powstała. To nie znaczy, że osoby zadłużone w Polsce są bez ochrony – obowiązują inne, już istniejące przepisy i instytucje, które opisujemy w tym artykule.

Co zmienia się w Niemczech 20 listopada

W Niemczech 20 listopada 2026 r. wchodzi w życie niemiecka ustawa o usługach doradztwa dla osób zadłużonych (Schuldnerberatungsdienstegesetz, SchuBerDG). Reguluje ona dostęp do niezależnego poradnictwa dla konsumentów, którzy nie są w stanie spłacać zobowiązań finansowych albo u których takie trudności są przewidywane. Ustawa wdraża wymogi unijnej dyrektywy o kredycie konsumenckim 2023/2225 i dopuszcza pobieranie opłat przez punkty poradnictwa, o ile nie są one nadmiernym obciążeniem i nie służą osiąganiu zysku – przy obowiązku wcześniejszego poinformowania o kosztach.

Niemiecki przykład jest tu punktem odniesienia: ta sama unijna dyrektywa, która stoi za niemiecką ustawą, obowiązuje od tego samego dnia również w Polsce – niezależnie od tego, czy polski ustawodawca zdążył ją już wdrożyć własną ustawą.

Dlaczego Polska wciąż nie ma własnej ustawy

Dyrektywa 2023/2225 ma być stosowana w całej Unii Europejskiej od 20 listopada 2026 r. Polski rząd przygotował projekt ustawy o kredycie konsumenckim oraz o zmianie ustawy o prawach konsumenta (numer w wykazie prac legislacyjnych: UC82), który miał wdrożyć tę dyrektywę, w tym jej przepisy o niezależnym doradztwie dla osób zadłużonych. Projekt przewidywał, że takie doradztwo ma być bezpłatne albo dostępne za ograniczoną opłatą, że wierzyciele mają kierować niewypłacalnych konsumentów do takich punktów, a określenia „usługi doradcze” i „doradztwo” mają być zakazane w ofertach samych wierzycieli i pośredników kredytowych.

Według informacji na stronie rządowej projekt ten został jednak wycofany z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów w związku z cofnięciem upoważnienia dla prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) do dalszego prowadzenia prac nad projektem. Oznacza to, że na dzień 8 listopada 2026 r. Polska nie ma własnej ustawy wdrażającej dyrektywę 2023/2225, choć dyrektywa ma być stosowana od 20 listopada. Komisja Europejska wszczęła w styczniu 2026 r. postępowania wobec większości państw członkowskich w związku z niepełnym wdrożeniem tej dyrektywy; Dania, Włochy, Węgry i Słowacja jako jedyne nie zostały wtedy objęte takim postępowaniem.

Dla osób zadłużonych w Polsce brak własnej ustawy nie oznacza braku ochrony – oznacza, że na razie nie obowiązują dodatkowe, nowe przepisy szczegółowo regulujące ceny i dostęp do doradztwa zadłużeniowego, które wprowadza dyrektywa. Chronią ich w tym czasie inne, już działające instytucje opisane poniżej.

Upadłość konsumencka: ile kosztuje i jak przebiega

Podstawowym narzędziem dla osoby trwale niewypłacalnej w Polsce jest upadłość konsumencka, uregulowana w ustawie Prawo upadłościowe. Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej można złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania dłużnika, w formie pisemnej zgodnie z wymogami art. 491² ust. 4 Prawa upadłościowego. Opłata sądowa od wniosku jest stała i wynosi 30 zł; dłużnik bez majątku może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty, dołączając oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach.

Po ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka, którego wynagrodzenie – zgodnie z art. 491⁹ Prawa upadłościowego – wynosi od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, w wyjątkowych przypadkach do czterokrotności tej kwoty; koszty bieżące postępowania pokrywa zaliczka, którą w razie braku majątku dłużnika wypłaca Skarb Państwa na podstawie art. 491⁷ Prawa upadłościowego. Postępowanie upadłościowe jest odrębne od unijnej dyrektywy o kredycie konsumenckim – działa niezależnie od tego, czy Polska wdrożyła już jej przepisy o doradztwie zadłużeniowym.

Bezpłatna pomoc prawna i instytucje ochrony konsumenta

Niezależnie od upadłości konsumenckiej, osoby zadłużone w Polsce mogą skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej, uregulowanej ustawą o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Od 2019 roku pomoc ta jest dostępna dla każdej osoby fizycznej, która oświadczy, że nie jest w stanie ponieść kosztów płatnej pomocy prawnej – nie tylko dla wąskich grup, jak było to wcześniej. Według Ministerstwa Sprawiedliwości punkty nieodpłatnej pomocy prawnej działają w ponad 1500 lokalizacjach w całej Polsce; adresy można znaleźć na stronach powiatowych i w serwisach rządowych.

W sporach z bankami, firmami pożyczkowymi i innymi instytucjami finansowymi konsumenci mogą zwrócić się do Rzecznika Finansowego, który prowadzi postępowania interwencyjne i polubowne, oraz zgłaszać nieprawidłowości do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), który nadzoruje m.in. klauzule niedozwolone w umowach kredytowych. Nadzorem nad samymi instytucjami finansowymi zajmuje się Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). Żadna z tych instytucji nie zastępuje postępowania upadłościowego, ale każda z nich jest bezpłatna dla konsumenta.

Co sprawdzić przed wizytą w punkcie pomocy

Dla osób, które zastanawiają się, gdzie szukać pomocy przy problemach ze spłatą zobowiązań, kluczowe jest rozróżnienie: niezależne poradnictwo zadłużeniowe to coś innego niż oferta firmy, która jednocześnie udziela kredytów, pośredniczy w ich udzielaniu albo zarządza wierzytelnościami. Taka różnica będzie jeszcze istotniejsza, gdy w Polsce zacznie obowiązywać własna ustawa wdrażająca dyrektywę 2023/2225 – przewidywała ona zakaz używania słów „usługi doradcze” i „doradztwo” przez same firmy pożyczkowe i pośredników.

Powyższe punkty nie zastępują indywidualnej porady prawnej, dają jednak pierwszą orientację, dokąd zwrócić się po pomoc.

Źródła i stan na

• Schuldnerberatungsdienstegesetz (SchuBerDG), ogłoszona 12 października 2026 r., wejście w życie na podstawie § 6 (w języku niemieckim).
• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów: „Projekt ustawy o kredycie konsumenckim oraz o zmianie ustawy o prawach konsumenta”, wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, stan odczytu 8 listopada 2026 r.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, rozdział o upadłości konsumenckiej (art. 491¹–491⁹).
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz.U. 2015, poz. 1255, z późniejszymi zmianami).
• Ministerstwo Sprawiedliwości, serwis „Znajdź informację o darmowej pomocy prawnej”, gov.pl, stan odczytu 8 listopada 2026 r.

Stan prawny i stan badań: 8 listopada 2026 r. Informacje o Niemczech odnoszą się do niemieckiego prawa federalnego i wskazanych w ustawie dat wejścia w życie.

Nota przejrzystości: przy opracowywaniu, strukturyzacji i redagowaniu tego artykułu wykorzystano narzędzia wspomagane sztuczną inteligencją. Wykorzystane źródła podano w artykule. Publikacja następuje wyłącznie po ręcznej akceptacji redakcyjnej. Wydanie krajowe na podstawie artykułu z Trendy w Sieci, opracowane dla Polski.