Jedna z najlepszych chińskich uczelni przestała mierzyć, kto patrzy do przodu. Kamery jednak zostały – a Polska powinna to uważnie obserwować
Najważniejsze w skrócie
- Co: Uniwersytet w Nankinie we wschodnich Chinach ogłosił 4 listopada 2026 r., że przestaje obliczać „wskaźnik podniesionej głowy” studentów.
- Technologia: Kamery AI w ponad 100 salach rejestrowały obecność, spóźnienia i kierunek spojrzenia. Koszt według South China Morning Post (SCMP): ponad 30 mln juanów, ok. 4,5 mln dolarów.
- Powód: Zrzuty ekranu z testu z maja, z obrazem na żywo i statystykami w czasie rzeczywistym, krążyły w sieci.
- Polska: W UE rozpoznawanie emocji przez sztuczną inteligencję (AI) w edukacji jest zakazane od 2 lutego 2025 r. Ochronę danych nadzoruje Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Uniwersytet w Nankinie po fali krytyki wyłączył tylko jeden wskaźnik: ilu studentów na sali patrzy do przodu. Kamery warte ponad 30 mln juanów zostają – i właśnie w tym tkwi problem.
Komentarz Juliane Wehrhahn, redaktorki ds. AI w Trendy w Sieci. Wyraża opinię autorki. Fakty pochodzą ze źródeł podlinkowanych poniżej.
Uniwersytet w Nankinie w prowincji Jiangsu należy do najlepszych w Chinach: jest szósty w szanghajskim rankingu chińskich uczelni 2026. Dlatego to, jak używa kamer w salach, to coś więcej niż ciekawostka.
Co mierzył Nankin
Według South China Morning Post uczelnia zainwestowała ponad 30 mln juanów w system „inteligentnej sali”. Kamery i oprogramowanie AI zainstalowano w ponad 100 salach i kilku przestrzeniach wspólnych. Liczą, kto jest obecny, kto się spóźnia i kto patrzy do przodu.
Ta ostatnia liczba po chińsku nazywa się „taitou lü”, czyli mniej więcej „wskaźnik podniesionej głowy”. Mierzy odsetek studentów patrzących na wykładowcę, a nie w telefon, laptop czy ławkę. W październiku uczelnia zapowiedziała, że przez tydzień będzie rejestrować obecność w ramach kontroli zajęć.
Potem w sieci pojawiły się zrzuty ekranu: obraz na żywo z sal obok danych w czasie rzeczywistym o obecności, spóźnieniach i uwadze. Niektórzy wykładowcy mieli ostrzegać, że dane mogą wpłynąć na oceny lub dopuszczenie do egzaminów. 4 listopada uczelnia wycofała wskaźnik podniesionej głowy.
Pobierz grafikę (JPG, 1800 × 1823 pikseli)
Uczelnia zapewnia, że system nie zbiera danych twarzy ani innych danych biometrycznych – cech fizycznych pozwalających rozpoznać osobę, takich jak twarz. Nie ma też rzekomo związku z ocenami, a kontroli nie zarządził żaden organ wyższego szczebla. Zrzuty ekranu miały pochodzić z testu na jednym kampusie w maju.
Wskaźnik podniesionej głowy mierzy posłuszeństwo, nie naukę
Nie trzeba być badaczem edukacji, by dostrzec błąd. Patrzenie do przodu to nie nauka. Kto robi notatki, czyta slajdy albo po prostu myśli, obniża wskaźnik – a może uczy się więcej niż ten, kto grzecznie wpatruje się w tablicę.
Wskaźnik nagradza więc postawę, a nie zrozumienie. Zmienia salę w miejsce, w którym czujesz się obserwowany. I przerzuca winę za nudne wykłady na studentów zamiast na dydaktykę.
Uczciwie trzeba przyznać: telefon na zajęciach to realny problem. Jeden z wykładowców powiedział nawet VnExpress, że kamery służą głównie ocenie kadry. To mógłby być uzasadniony cel. Ale nie wymaga statystyki, w którą stronę zwrócona jest każda głowa.
Wyłączono tylko jedną liczbę
Wycofanie się uczelni to sukces studentów, którzy publicznie protestowali. Ale jest mniejszy, niż się wydaje. Zniknął jeden wskaźnik. Uczelnia nie zapowiedziała ani demontażu kamer, ani zakończenia rejestrowania obecności.
Kto inwestuje 30 mln juanów w sprzęt, raczej nie zostawi go bezczynnie. Infrastruktura istnieje. Nowy wskaźnik można w każdej chwili włączyć ponownie, bez dotykania choćby jednej śruby.
Nankin nie jest też odosobnionym przypadkiem. Magazyn gospodarczy Caixin donosi, że kilka chińskich uczelni korzysta z podobnych systemów, a niektóre liczą też zajęte miejsca w pierwszych rzędach. Już w 2018 r. szkoła średnia nr 11 w Hangzhou testowała system firmy Hikvision, który według Sixth Tone rejestrował sześć zachowań i siedem wyrazów twarzy.
Co mówią przepisy w Polsce
W Polsce, jak w całej Unii Europejskiej, unijny akt w sprawie sztucznej inteligencji wyznacza wyraźną granicę. Od 2 lutego 2025 r. zakazane jest wykorzystywanie AI do wnioskowania o emocjach ludzi w miejscu pracy lub w instytucjach edukacyjnych – stanowi o tym art. 5 ust. 1 lit. f rozporządzenia (UE) 2024/1689. Wyjątki dotyczą tylko względów medycznych lub bezpieczeństwa.
Czy sama statystyka kierunku spojrzenia to już rozpoznawanie emocji, nie zostało rozstrzygnięte. Dane biometryczne identyfikujące osobę są w każdym razie chronione przez art. 9 RODO. W Polsce przestrzegania tych zasad pilnuje Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Pobierz grafikę (JPG, 1800 × 1725 pikseli)
Kamery na twojej uczelni? Co mogą zrobić studenci w Polsce
- Zapytaj: jakie kamery działają w salach, w jakim celu i kto widzi nagrania?
- Prawo dostępu: zgodnie z art. 15 RODO uczelnia musi powiedzieć, jakie dane o tobie przechowuje.
- Inspektor ochrony danych: każda uczelnia musi go mieć.
- Skarga: w razie naruszeń właściwy jest Prezes UODO.
Polska nie powinna więc traktować Nankinu jak odległej chińskiej historii. Nadzór nad egzaminami za pomocą oprogramowania znany jest także na europejskich uczelniach. Pytanie, ile pomiarów zniesie sala wykładowa, pojawia się wszędzie.
Co powinno się teraz stać
Prawdziwy nowy początek w Nankinie składałby się z trzech elementów. Po pierwsze, ujawnienie, jakie dane kamery wciąż zbierają i jak długo są przechowywane. Po drugie, włączenie studentów i wykładowców w decyzje o użyciu technologii. Po trzecie, niezależna kontrola, czy system rzeczywiście nie analizuje twarzy, jak twierdzi uczelnia.
Zaufanie nie bierze się z wyłączenia jednej liczby. Rodzi się wtedy, gdy osoby, których to dotyczy, mogą sprawdzić, co się o nich mierzy.
Najczęstsze pytania
Czym jest „wskaźnik podniesionej głowy”?
Wskaźnik AI mierzący odsetek studentów patrzących na wykładowcę, a nie w telefon, laptop czy ławkę. Uniwersytet w Nankinie wstrzymał go 4 listopada 2026 r.
Czy Uniwersytet w Nankinie zdemontował kamery?
Nie, zapowiedziano jedynie koniec wskaźnika podniesionej głowy. Według South China Morning Post sprzęt dla ponad 100 sal kosztował ponad 30 mln juanów.
Czy taki system byłby dozwolony w Polsce?
W UE rozpoznawanie emocji przez AI w edukacji jest zakazane od 2 lutego 2025 r. Dane biometryczne chroni ponadto RODO.
Czy system rejestruje twarze?
Uczelnia temu zaprzecza i twierdzi, że nie zbiera danych twarzy ani biometrycznych. Nie zostało to niezależnie sprawdzone.
Sprawa pokazuje, jak szybko technologia dydaktyczna może stać się narzędziem do mierzenia zachowań. Czy Nankin dalej ograniczy swoje kamery, dopiero się okaże.
Czytaj także w Trendy w Sieci
Źródła i stan
- VnExpress International: Uniwersytet w Nankinie przestaje mierzyć uwagę za pomocą AI, 8 listopada 2026 r. (po angielsku, na podstawie South China Morning Post)
- Sixth Tone: Camera Above the Classroom, 26 marca 2019 r. (po angielsku)
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689 w sprawie sztucznej inteligencji, art. 5 i 99
- Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 9 i 15
- Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO)
- Chińska ustawa o ochronie informacji osobowych (PIPL), angielskie tłumaczenie DigiChina, Uniwersytet Stanforda (po angielsku)
- Oryginalny artykuł w Trendy w Sieci (po niemiecku)
Stan badań i danych na 13 listopada 2026 r.
Nota o przejrzystości: przy researchu, strukturyzowaniu i pisaniu tego artykułu korzystano z narzędzi wspieranych przez sztuczną inteligencję. Wykorzystane źródła są wymienione w artykule. Publikacja następuje dopiero po ręcznym zatwierdzeniu przez redakcję. Wersja krajowa na podstawie artykułu Trendy w Sieci, opracowana dla Polski.
Udostępnij artykuł
